Zgorzelec.html

dolar amerykański(USD): 2,2427



Współrzędne: 51°09'01" N 15°00'31" E51.1502778 15.0086111 (Zgorzelec)

Zgorzelec
Herb Zgorzelca Flaga Zgorzelca
Województwo	dolnośląskie
Powiat	zgorzelecki
Gmina  - rodzaj	Zgorzelec miejska
Założono	X wiek
Prawa miejskie	1303
Burmistrz	Rafał Gronicz
Powierzchnia	15,88 km²
Położenie	51° 09'01'' N 15° 00'31'' E
Liczba mieszkańców (2007)  - liczba ludności  - gęstość	32 730 2061 os./km²
Strefa numeracyjna (do 2005)	75
Kod pocztowy	59-900 do 59-903
Tablice rejestracyjne	DZG
Położenie na mapie Polski Zgorzelec
TERC10 (TERYT)	5020125021
SIMC10	0936546
Miasta partnerskie	Avion Görlitz Mirhorod Nausa
Urząd miejski3 ul. Domańskiego 7 59-900 Zgorzelec tel. 75 775-66-00; faks 75 775-64-21 (e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Zgorzelec (grnłuż. Zhorjelc, dlnłuż. Zgórjelc cz. Zhořelec, niem. Görlitz ^?/i ) - miasto przygraniczne w województwie dolnośląskim, w polskiej części Górnych Łużyc, na prawym brzegu Nysy Łużyckiej, w Obniżeniu Żytawsko-Zgorzeleckim. Przed 1945 stanowiło prawobrzeżną część Görlitz. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego.

Zgorzelec jest siedzibą dwóch gmin: gminy miejskiej (miasto Zgorzelec) i gminy wiejskiej oraz powiatu ziemskiego. Miasto należy do Związku Miast Polskich.

Według danych z 2006²¹, miasto miało 32 730 mieszkańców.

Spis treści 1 Geografia 1.1 Struktura powierzchni 1.2 Demografia 2 Toponimika nazwy miasta 3 Historia 3.1 Kalendarium 3.2 Ciekawostki 4 Gospodarka i infrastruktura 4.1 Komunikacja 4.2 Edukacja 4.3 Opieka zdrowotna 4.4 Sklepy wielkopowierzchniowe 5 Kultura i sztuka 5.1 Architektura 5.2 Instytucje kulturalne 6 Sport i rekreacja 6.1 Kluby i zespoły 7 Media lokalne 8 Religia 9 Panoramy miasta 10 Przypisy 11 Bibliografia 12 Zobacz też 13 Linki zewnętrzne

edytuj Geografia

Według danych z roku 2002⁶, średni dochód na mieszkańca wynosił 1234,76 zł.

edytuj Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002⁶, Zgorzelec ma obszar 15,86 km², w tym:

• użytki rolne: 40%
• użytki leśne: 3%

Miasto stanowi 1,89% powierzchni powiatu.

edytuj Demografia

Dane z 30 czerwca 2004²:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	33 278	100	17 422	52,4	15 856	47,6
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	2098,2		1098,5		999,7

edytuj Toponimika nazwy miasta

Pierwszą znaną nazwą Zgorzelca w dokumencie cesarza Henryka IV przekazującego z rąk pewnego banity dla biskupa miśnieńskiego Benona 8 łanów królewskich ziemi wraz z osadą Goreliz była Villa Goreliz.

edytuj Historia

edytuj Kalendarium

• okolice obecnego Zgorzelca początkowo zamieszkiwali Bieżuńczanie, wymienieni w połowie IX wieku w Geografie Bawarskim.
• na przełomie X i XI w. gród Serbołużyczan zajęty i włączony do Polski wraz z Łużycami przez Bolesława I Chrobrego; po jego śmierci przejściowo pod panowaniem margrabiów brandenburskich, następnie Czech
• 1071 - pierwsza pisemna wzmianka o "villa goreliz" (Gorelic)
• 1076 - osada wraz ze wschodnią częścią Górnych Łużyc przyłączona do Czech

• 1131 - powstał gród nad Nysą Łużycką z polecenia czeskiego księcia Sobiesława
• 1303 - prawa miejskie^[1]
• 1319 - 1329 - miasto pod panowaniem Henryka I Jaworskiego
• 1346 - 1815 - miasto-członek górnołużyckiego Związku Sześciu Miast
• 1377 - powstało oddzielne księstwo Görlitz utworzone przez króla czeskiego i cesarza niemieckiego Karola IV
• 1466 - pod panowaniem króla węgierskiego Macieja Korwina
• 1618 - 1648 - zniszczenia w czasie wojny trzydziestoletniej
• 1635 - 1815 - z Łużycami Górnymi we władaniu książąt saskich
• 1815 - po kongresie wiedeńskim włączony został do Prus i stał się częścią prowincji Śląsk (Schlesien),
• od 1848 połączenie kolejowe z Węglińcem, od 1865 z Lubaniem i Jelenią Górą
• w czasie II wojny światowej 1939–45 obóz dla jeńców — podoficerów i szeregowych różnej narodowości (Stalag VIII A), przez który wg szacunków przeszło ponad 100 tysięcy więźniów, a zginęło kilka tysięcy jeńców - głównie radzieckich i włoskich;
• kwiecień 1945 - zacięte walki o sforsowanie Nysy Łużyckiej na północ od Zgorzelca w okolicach Toporów, miasto nie zostało dotknięte bezpośrednimi działaniami wojennymi. Wysadzenie wszystkich mostów na Nysie Łużyckiej przez oddziały SS
• 1945 - ustalenie granicy na Nysie Łużyckiej w wyniku czego prawobrzeżna część miasta zostaje włączona do Polski; wysiedlenie dotychczasowej ludności do Niemiec
• 1948 - data powstania obowiązującej nazwy miasta (zamiast Zgorzelice)
• 6 lipca 1950 podpisano tu układ zgorzelecki między PRL a NRD uznający formalnie granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej
• Po II wojnie światowej osiedlono tu (oraz w Policach w woj. zachodniopomorskim) dużą kolonię greckich i macedońskich uchodźców (głównie komunistycznych partyzantów), którzy szukali schronienia w Polsce po greckiej wojnie domowej 1946-1948. Łącznie ich liczba sięgała 14 tysięcy osób. Wielu z nich wróciło do Grecji po upadku dyktatury wojskowej i amnestii dla uczestników wojny.
  Dziś w mieście odbywa się festiwal piosenki greckiej (→ Eleni) pod patronatem ambasady greckiej organizowany przez Nikosa (Nikolaosa) Rusketosa.
• 1959 - 1965 - niedaleko Zgorzelca zlokalizowano odkrywkową Kopalnię Węgla Brunatnego Turów oraz Elektrownię Turów.
• 1998 - 5 maja proklamowano powołanie wraz z Görlitz Europamiasta Zgorzelec/Görlitz (Europastadt Görlitz/Zgorzelec)
• 2004 - Görlitz wraz ze Zgorzelcem ubiegają się o przyznanie tytułu Europejskiej Stolicy Kultury (w 2006 roku przegrywają z Essen)

edytuj Ciekawostki

• Barwy herbu i flagi Zgorzelca (niebiesko-żółte) są identyczne jak we fladze Górnych Łużyc, na terenie których Zgorzelec leży.

• Światową sławę zdobył Jakub Böhme (1575 - 1624), mieszkaniec Zgorzelca, mistyk, myśliciel i teolog, który zapoczątkował nowożytną filozofię niemiecką. Jego pierwsze dzieło jest znane pod tytułami Morgen Rothe im Auffgang lub Aurora, czyli Jutrzenka o poranku. 7 stycznia 2006 roku, z powodu zainteresowania Jakubem Böhme miasto, jak i sąsiednie Görlitz, odwiedził Nicolas Cage.
• Przez Zgorzelec prowadzą szlak Via Regia oraz dwa szlaki pątnicze: Wielkopolska i Dolnośląska Droga św. Jakuba, które przez Most staromiejski łączą się z europejską siecią Camino de Compostela.
• W 1945 roku, w wyniku ustalenia granicy na Nysie Łużyckiej stał się niezależną jednostką administracyjną. Wcześniej był wschodnim przedmieściem Görlitz.
• Gorlice zostały założone w XIV wieku przez osadników z Görlitz.

edytuj Gospodarka i infrastruktura

edytuj Komunikacja

Zgorzelec leży na trasie europejskiej E40 , która łączy francuskie Calais z kazachskim Ridder. Jej elementami są biegnące od przejścia granicznego w Jędrzychowicach: autostrada A4 oraz biegnącą niemal równolegle do niej, na odcinku do Krzywej droga krajowa 4 . Na przecięciu tych dwóch dróg planowany jest węzeł autostradowy. Ważnym traktem komunikacyjnym jest również droga krajowa 30 łącząca Zgorzelec z Jelenią Górą. Ponadto przez samo miasto przebiega droga wojewódzka 317 oraz prowadząca do przejścia granicznego Bogatynia-Kunratice droga wojewódzka 352 . Miasto posiada jedną linię autobusową nr 50, obsługiwaną przez PPKS sp. z o.o. w Zgorzelcu. Dawniej miasto posiadało sieć tramwajową, planowana jest reaktywacja tego transportu miejskiego.

Przez Zgorzelec przebiegają dwie niezelektryfikowane linie kolejowe: E30 (stanowiąca część III Paneuropejskiego Korytarza Transportowego z Drezna do Lwowa) oraz linia 274 (Wrocław Świebodzki-Jelenia Góra-Görlitz). Na terenie miasta znajdują się dwie stacje kolejowe: Zgorzelec Miasto oraz Zgorzelec. Budynek dworca Miasto jest nieczynny, zdewastowany. Na terenie miasta znajdują się 3 wiadukty kolejowe oraz jeden drogowy.

edytuj Edukacja

• przedszkola (8), szkoły podstawowe (3), gimnazja (4), szkoły średnie (4), szkoły wyższe (1), szkoły muzyczne (1)

edytuj Opieka zdrowotna

Na terenie miasta świadczenia zdrowotne zapewniają:

• Wielospecjalistyczny Szpital im. Jana Pawła II SP ZOZ w Zgorzelcu (17 oddziałów specjalistycznych oraz 3 poradnie ogólne), Niepubliczne Zakłady Opieki Zdrowotnej, Indywidualne praktyki lekarskie, apteki (12)

edytuj Sklepy wielkopowierzchniowe

• Carrefour (Galeria Słowiańska), Kaufland, Real, Park Handlowy EDEN, Leroy Merlin
• W mieście funkcjonuje też wiele supermarketów i dyskontów, m.in.: Lidl, Rossmann, Plus, Biedronka (4), Komfort, Avans, Mix Electronics.
• Planowane lub w budowie: Centrum handlowo-rozrywkowe Plaza, Castorama

edytuj Kultura i sztuka

edytuj Architektura

Zabytki w mieście:

• kościół pw. św. Bonifacego z 1929-30
• Dom Kołodzieja - dom przysłupowy w pobliżu Reala
• Przedmiescie Nyskie - zespół architektoniczny - najstarsza część Zgorzelca od XVII w
• Wieża Ciśnień na ulicy św. Jana
• Dworzec PKP Zgorzelec Ujazd
• dawne dwory z XVIII w.
• domy mieszkalne z XVIII/XIX w.
• neoromański kościół pw. św. Jana Chrzciciela z 1905-1907
• monumentalny gmach Miejskiego Domu Kultury, miejsce podpisania układu zgorzeleckiego
• Dom Jakuba Boehme
• wiadukt kolejowy na Nysie
• Dom Studzienny na Placu Pocztowym
• Kruczy Folwark - Dom Pomocy Społecznej na ulicy Przechodniej

edytuj Instytucje kulturalne

• Miejski Dom Kultury, Biblioteka Miejska w Zgorzelcu, Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia, Muzeum Łużyckie, Młodzieżowa Orkiestra Mandolinistów, Grupa Teatralna "Widziadło", Dziecięcy Teatr Baśni.
• W mieście działają dwa kina: "Grunwald" oraz "DKF PoZa".

edytuj Sport i rekreacja

Głównym obiektem sportowym jest Centrum Sportowo-Rekreacyjne, w którego skład wchodzą: dwa boiska do piłki nożnej, kompleks boisk o nawierzchni sztucznej, hala sportowa, basen kryty, basen odkryty, korty tenisowe, siłownia, sauna, gabinet odnowy biologicznej, hala sportowa przy ul. Traugutta.

edytuj Kluby i zespoły

• KKS Turów Zgorzelec (koszykówka), MKS Osa Zgorzelec (lekkoatletyka, żeńska koszykówka), Zgorzelecki Klub Bokserski (boks), MKS Nysa Zgorzelec (piłka nożna), UKS Energetyk Zgorzelec (pływanie), KS Turów Zgorzelec (żeglarstwo), BS EDI-TEAM Zgorzelec (bieganie), Klub Taekwondo Zgorzelec (taekwondo)

edytuj Media lokalne

• Gazeta Powiatowa - Dolny Śląsk, Gazeta Wojewódzka, zgorzelec.info, zinfo.pl , Telewizja Kablowa "Tomków"

edytuj Religia

Miasto posiada 5 parafii rzymskokatolickich, które obejmuje dekanat Zgorzelec. W mieście znajduje się także prawosławna parafia św. Równych Apostołom Konstantyna i Heleny, parafia luterańska, zbór zielonoświątkowy ARKA oraz zbór baptystów.

edytuj Panoramy miasta

Panorama Zgorzelca - Przedmieście Nyskie

edytuj Przypisy

1. ↑ wg Encyclopædia Britannica 1303 rok. wg PWN ok. 1215 roku

edytuj Bibliografia

• Zbyszek Dobrzyński i Krzysztof Fokt, Pod stuletnią kopułą, Wyd. "Obrzeża", 2003, ISBN 83-88380-28-1

edytuj Zobacz też

• Görlitz, gmina Zgorzelec, powiat zgorzelecki, Turów Zgorzelec, Nysa Zgorzelec, Europamiasto, Euroopera

edytuj Linki zewnętrzne

• Urząd Miasta Zgorzelec
• Informacja Turystyczna Zgorzelca
• Bardzo dokładna satelitarno-drogowa mapa Zgorzelca

• Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi

• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi